niedziela, 29 maja 2011

symbolika miecza, część 3

Miecz symbolizuje oś kosmiczną, promień Słońca, błyskawicę, ogień; ducha, boskość; broń Boga; słowo; los; sprawiedliwość; wolność; oczyszczenie; przysięgę; (wszech) władzę, królewskość; bohatera (słonecznego); siłę; obronę; spór, walkę, rycerskość, wojnę, zalety wojenne, zdecydowanie, odwagę; fallusa, męskość, płodność; krzyż, krucjatę; stracenie (skazańca), męczeństwo, ból, śmierć (gwałtowną), karę, zemstę, obrazę, strach, okrucieństwo, zniszczenie, rzeź, ruinę; potępienie.

  • Miecz - atrybut alegorycznych postaci: Sprawiedliwości, Stałości, Odwagi, Gniewu, Wenecji, Retoryki, Melpomeny; w średniowieczu - Rozpaczy (kobieta przebija się mieczem).
  • Miecz - emblemat władcy, króla, wodza, specjalnie wykuty albo przeznaczony dla wybranego przez bóstwo albo inne siły nadprzyrodzone. Prawowitym, legalnym władcą zostaje ten, kto zdoła wyrwać miecz królewski ze skały lub drzewa albo otrzyma go od istoty zamieszkałej w głębinach wód, jak np. Ekskalibur (Caliburn), miecz króla Artura w cyklu arturiańskim, magiczną siłą utkwiony w skale; Artur jedyny spośród rycerzy mógł wyciągnąć go ze skały. W Morte Darthur Malory’ego miecz jest podarunkiem dla Artura od Damy Jeziora. W ostatniej bitwie Artur, śmiertelnie ranny, rozkazuje zwrócić Ekskalibur jezioru, z którego wynurza się ręka, chwyta miecz za rękojeść i znika w wodzie. Sir Galahad z tegoż cyklu wyrywa miecz z dna rzeki, co nie udało się przedtem nikomu, i staje się godny „niebezpiecznego miejsca” przy Okrągłym Stole. Tezeuszowi wolno powrócić do Aten, gdy będzie dość silny, aby odwalić głaz, pod którym jego ojciec, król Aten, Egeusz, złożył swój miecz. Curtana, tępy miecz św. Edwarda Wyznawcy (ok. 1002-66) z dynastii Wessex, symbol łaski i miłosierdzia, noszony jest do dziś przed królami Anglii w czasie koronacji. Szczerbiec, miecz królów polskich, to jedyne zachowane z piastowskich insygniów koronacyjnych. W poemacie Konrad Wallenrod (1, 1-8) Mickiewicza, komtury krzyżackie radzą „w czyje ręce wielki miecz oddadzą”. Na kolumnie Zygmunta III Wazy w ręku króla „Zygmuntowy w górze miecz” (Fortepian Szopena 88 Norwida). Mieczem Boga nazwano dowódcę arabskiego, Chalid ibn al-Waleda (zm. 642), za jego czyny w bitwie pod Mutą. Miecz Rzymu - to przydomek Marcellusa (zm. 208 p.n.e.), dowódcy rzymskiego, zdobywcy i barbarzyńskiego niszczyciela Syrakuz.
  • Miecz - siła, męskość, płodność i śmierć, którą przynosi; atrybut boga wojny, Aresa. Kształt falliczny miecza wiąże go z siłą zapładniającą, dlatego oznacza on męską linię rodu, po ojcu potomstwo męskie, mężczyzn, w przeciwieństwie do kądzieli (kobiecego atrybutu ciągłości życia) oznaczającej linię żeńską, po matce.
  • Miecz - emblemat bohatera słonecznego; podobnie jak maczuga, wyobraża moc promieni słońca przeciwstawioną sieci gwiezdnego nieba, jest bronią używaną, podobnie jak włócznia, przeciw potworom pustoszącym kraj, smokom, hydrom, lwom, bykom, dzikom, przeciw widmom osób zmarłych.
  • Miecz - narzędzie gniewu bożego, kary bożej, błyskawicy i pioruna. Mówi Bóg: „Wdowie i sierocie szkodzić nie będziecie (...). Jeśli je pokrzywdzicie (...), pobiję was mieczem” (Ex. 22,22-24). „A jeśli nie usłuchacie mnie (...), rozproszę was między narody i dobędę miecza za wami” {Lev. 26,27--33). W Pieśni Mojżesza mówi Bóg: „Gdy wyostrzę miecz mój by błyskawicę i sąd podejmie ręka moja (...) miecz mój naje się mięsa” (Deut. 32,41-42).
  • Miecz ognisty - atrybut sprawiedliwości, kary, Boga, archanioła, promienia słonecznego; żarliwości, ognia wiary.
  • Święty miecz - użyty w obronie sprawy bożej. Juda Machabeusz dla podniesienia swych wojsk na duchu opowiada im swój sen, w którym ukazał mu się prorok Jeremiasz i wręczył mu złoty miecz, mówiąc: „Weź miecz święty, dar od Boga, którym porazisz wrogów” (2. Ks. Machab. 15, 16).
  • Miecz - Słowo: „Miększe słowa jego od oliwy, lecz są to dobyte miecze” (Psalm 54 22). „Synowie judzcy (...) - język ich to miecz ostry” (Psalm 56 5).
  • Miecz ducha - słowo boże. „Weżmijcie (...) miecz ducha (którym jest słowo boże)” (List do Efezjan 6, 17) - z powodu tych słów Św. Pawła określających Biblię, miecz stał się jego atrybutem; ten zaś jest zapewne źródłem legendy o ścięciu św. Pawła za panowania Nerona. „Usta moje jako miecz” (Izajasz 49,2). „Słowo boże ostrzejsze niż wszelki miecz obosieczny” (List do Żydów 4,12).
  • Miecz wiąże się z przysięgą, którą rycerstwo Europy zwyczajowo składało na miecz jako na oznakę stanu rycerskiego i jeden z najcenniejszych (obok konia) skarbów rycerza, obdarzanych nieraz, ze względu na swe indywidualne cechy i zalety, imieniem, a przy tym i siłą magiczną, od której zależało zdrowie i życie właściciela. Odgrywał też rolę kształt, zob. niżej. P„rzysiążcie na ten miecz, na ten miecz, mówię” (Hamlet 1, 5 Szekspira).
  • Miecz - kara, stracenie (skazańca), męczeństwo: miecz katowski, miecz Sprawiedliwości; atrybut Chrystusa spokrewniony z krzyżem ze względu na kształt: trzon i klinga przedzielone w poprzek jelcem. Atrybut wielu świętych, takich jak: św. Paweł, Jakub Większy, Jerzy, Adrian, Agnieszka, Alban, Apolinary Apologeta, Bonifacy, Eufemia, Gerwazy i Protazy, Justyna, Łucja, Marcin z Tours, Pankracy, Piotr Męczennik, Tomasz Beckett i in. Symeon przepowiada Marii, że jej własną duszę przeniknie miecz (Ew. wg Łuk. 2,35) oznaczający duchową mękę z powodu śmierci Syna. Prawo miecza - łac. ius gladii - prawo wydawania i wykonywania wyroków śmierci przysługujące dawniej miastom rządzonym na prawie magdeburskim lub chełmińskim. Przysłowie: Jeszcze kat miecza nie przytępił, tj. jest jeszcze sprawiedliwość w kraju (pogłos stracenia Samuela Zborowskiego). Iść pod miecz, kłaść głowę, szyję pod miecz - zostać straconym.
  • Miecz - wojna. Chwycić za miecz - wystąpić zbrojnie. „Kto mieczem wojuje, ten od miecza ginie” (Ew. wg Mat. 26, 52). „I przekują miecze na lemiesze” (Izajasz 2,4 i in.) - wyobrażenia wojny zmienią w wyobrażenia pracy pokojowej. „Nasze prawo w naszych mieczach” powiedzieć miał w 390 p.n.e. król Gallów, Brennus, do posła rzymskiego. „Biada zwyciężonym!” - łac. vae victis! - wykrzyknąć miał tenże Brennus dorzucając swój miecz na szalę z odważnikami, gdy przy ważeniu złota (kontrybucji wojennej) Rzymianie uskarżali się na przewyższający umówioną wagę ciężar odważników. Stąd: „Rzucić swój miecz na szalę” - narzucić rozstrzygnięcie siłą zbrojną.
  • Miecz zwycięstwa - w mit. skand, dar Frei dla Gymera, jej narzeczonego; jednak Freja zgubiła ten miecz, co było jedną z przyczyn ragnarka, zmierzchu bogów, gdy słońce zgubiło promienie, a bogowie ulegli potęgom ciemności.
  • Miecz - walka, gniew, gwałt, niebezpieczeństwo, krucjata. „Nie przyszedłem zsyłać pokoju ale miecz” mówi Jezus w Ewangelii wg Mateusza (10, 34). Szczególnym symbolem walki są dwa miecze skrzyżowane ukośnie. Skrzyżować miecze - zmierzyć się z kimś, rozpocząć walkę, współzawodnictwo. Według Długosza przed rozpoczęciem bitwy pod Grunwaldem Krzyżacy mieli wysłać Jagielle heroldów z dwoma nagimi mieczami jako wyzwanie do boju.
  • Miecz obosieczny, mający ostrza z obu stron brzeszczota - ostrość, dwuznaczność (dwuwykładność), czystość, rycerskość, sprawiedliwość, grzech. „Nie słuchaj chytrości niewieściej, kapiącym bowiem plastrem miodu wargi nierządnicy (...) lecz koniec jej gorzki jak piołun i ostry jak miecz obosieczny” (Ks. Przypowieści 5, 4). Obosieczny miecz delficki - aluzja do zagadkowości i niezrozumiałości wielu proroctw Pytii. Symbol czystości seksualnej: król Marek zaskakuje Tristana i Izoldę pogrążonych niewinnie we śnie, przedzielonych nagim, obosiecznym mieczem. W Apokalipsie (1, 16) z ust Syna Człowieczego „wychodził miecz z obu stron ostry”, oznaczający skuteczność słowa i sądu, ogień oczyszczający i prawdę oświetlającą jak błyskawica. „Wszelki grzech jest jak miecz obosieczny, rany od niego są nieuleczalne” (Eklezjastyk 21, 3). Również o rzeczy, która może mieć dwojaki skutek, dodatni i ujemny.
  • Miecz - groźba wisząca nad człowiekiem: miecz Damoklesa, faworyta i pochlebcy na dworze tyrana Syrakuz, Dionizjosa I (405-367 p.n.e.); gdy Damokles nazwał go najszczęśliwszym z śmiertelników, władca usadził dworaka przy swym stole, każąc jednak zawiesić nad jego głową na nitce a. na końskim włosie nagi miecz; stąd miecz Damoklesa„” to symbol gróźb zatruwających władcom każdą chwilę panowania. „Komu zawżdy nad szyją wisi miecz goły, nie uczynią mu smaku przyprawne stoły ”(Pieśń 16 13-14 Jana Kochanowskiego).
  • Miecz - proste rozwiązanie zawiłego problemu, oddzielenie złego od dobrego, sprawiedliwość, rozstrzygnięcie, osiągnięcie celu; np. rozcięcie mieczem węzła gordyjskiego (którego nikt nie umiał rozwiązać) przez Aleksandra Wielkiego. Jest to jednak sposób zawodny, rozstrzygnięcie pozorne, spełnienie wróżby (o panowaniu nad Azją) nietrwałe w skutkach.
  • Miecz - nienawiść, fanatyzm. Serca nie mając, lecz coś, co jakby miecz dobyć się sili (...) - coś, co jest wielką nienawiścią„” (Fulminant 11,102-3 Norwida). „Za cóż dla wiary miecz kto w ręku nosi?” (Przeciwko fanatyzmowi 2, 1 Franciszka Karpińskiego). „Krąg zatoczony mieczem mściwej nienawiści” (Światy 7 Leopolda Staffa).
  • Miecz - zemsta. „Piramidy, czy wy macie takie trumny, sarkofagi, aby miecz położyć nagi, naszą zemstę w tym bułacie pogrześć” (Rozmowa z piramidami 1-5 Słowackiego). „Poty nie będzie twój miecz zemsty strasznym” (Grób Agamemnona 19 Słowackiego).
  • Miecze - wady Polaków. „Miecze te, powiada (ksiądz Marek), bolu, bolące w Panu Jezusie, to są (...) wady na ojczystym polu” (Ksiądz Marek 1,94-7 Słowackiego); te miecze-wady to: francuszczyzna, szulerka, kieszeń stratna, kobiece rządy, przedajne sądy, zawiść prywatna i zgniłe sumienie.
  • Taniec z mieczami wykonywany w róźnych epokach na różnych krańcach świata (korybanci, kureci, derwisze, kaukascy górale itd.) jest rodzajem artystycznej zaprawy wojennej, mogącej zapewnić sukces w rzeczywistej walce, a poza tym ma być popisem męskości działającym podniecająco na przypatrujące się kobiety przy okazji ślubów, pogrzebów, uczt; jako magia zmuszająca przyrodę do właściwego następstwa zdarzeń, broni przed złymi duchami, zapewnia płodność, zastępując dawne ofiary z ludzi i zwierząt.
  • Prosty kształt miecza europejskiego - męskość, odwaga, słoneczność; zakrzywiony miecz wschodni - żeńskość, zręczność, księżycowość.
  • Miecz nagi, obnażony, goły - otwarta myśl, chęć walki. „Postawmy myśli serdeczne nad nami i pieśń... z otwartą myślą jak miecz goły” (Król-Duch, Odmiana 165/8, V, 19-20 Słowackiego). W starożytności miecz zwrócony ostrzem w przód oznaczał wojnę, w tył - pokój. Miecz w pochwie atrybutem umiarkowania, roztropności, rozwagi, zamiarów pokojowych.
  • Ślepy miecz - o osobie będącej bezwolnym narzędziem w czyichś rękach. „O rękę karaj, nie ślepy miecz!” (Chorał 32 Kornela Ujejskiego).
  • Miecz i tarcza - odwaga, wojna; w symbolice chrzęśc. - krzyżowiec.
  • W heraldyce miecz oznacza obronę, sprawiedliwość, wykonanie wyroku; (szeroki miecz) wolny człowiek.
  • W marzeniu sennym: powodzenie, zwycięstwo.
  • Amulet broniący dziewictwa, zmieniający barwę lub ociekający krwią, gdy właściciel jest w niebezpieczeństwie lub dla zdemaskowania zabójcy.
Kopaliński Władysław - Słownik symboli - Oficyna Wydawnicza Rytm - Warszawa 2006

czwartek, 19 maja 2011

szable sławnych polaków


autor: Kwaśniewicz Włodzimierz
tytuł: Szable sławnych Polaków
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: polski
wydawca: Dom Wydawniczy Bellona
kod: ISBN 83-11-10353-4
numer wydania: brak
miejsce wydania: Warszawa
rok wydania: 2006
liczba stron: 150
format okładki: 30 x 21 cm
rodzaj okładki: twarda
rodzaj papieru: dobrej jakości papier
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 5/5

opis:

Publikacja prezentuje polską broń narodową w rękach słynnych rodaków. Stanowi swoisty przegląd różnych typów i wzorów szabel, polskiej i obcej proweniencji, poczynając od króla Stefana Batorego, na majorze Henryku Sucharskim kończąc. Włodzimierz Kwaśniewicz zawarł w niej ponad 350-letnią historię tej jedynej w swoim rodzaju broni. Ukazał ją w kontekście symbolu, obiektu kolekcjonerskiego oraz bohaterki wielu dzieł malarskich wybitnych mistrzów pędzla. Z jednej strony przedstawił szable zasłużonych dla ojczyzny monarchów, wodzów i wojskowych różnych stopni, a z drugiej - szable ważnych dla polskiej kultury narodowej malarzy, poetów oraz znanych kolekcjonerów, którzy tę broń darzyli szczególną atencją. Od siebie dodam to, że jest to książka jedyna w swoim rodzaju, nie znam innej podobnej omawiającej tą tematykę, czyli wiedzę o szablach sławnych Polaków. Publikacja ta to wynik pracy znakomitego znawcy szabli, pana W. Kwaśniewicza, dlatego gorąco ją polecam. Książkę tą wydano na dobrej jakości papierze w twardej oprawie. Zawiera liczne zdjęcia i rysunki eksponatów jak i reprodukcje portretów sławnych Polaków. Szable są bardzo dokładnie opisane i towarzyszą im na marginesach stron krótkie, lecz treściwe biogramy ich właścicieli.

zdjęcia wnętrza książki:


spis treści:

Wprowadzenie 5
1. Szabla króla Stefana Batorego 9
2. Szabla hetmana Stanisława Żółkiewskiego 11
3. Szabla kanclerza wielkiego koronnego Jerzego Ossolińskiego 13
4. Szabla hetmana Stanisława Rawery Potockiego 15
5. Szabla starosty Stanisława Stadnickiego 17
6. Szabla hetmana Mikołaja Hieronima Sieniawskiego 19
7. Szable króla Jana III Sobieskiego 21
8. Szabla króla Stanisława Leszczyńskiego 27
9. Szabla hetmana Michała Serwacego Wiśniowieckiego 29
10. Szable króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 31
11. Szable generała Tadeusza Bonawentury Kościuszki 39
12. Szabla Kazimierza Pułaskiego 43
13. Szable generała Jana Henryka Dąbrowskiego 45
14. Szabla pułkownika Norberta Obucha-Woszczatyńskiego 49
15. Szabla generała Karola Ottona Kniaziewicza 51
16. Szabla księcia Józefa Poniatowskiego 53
17. Szabla generała Stanisława Klickiego 55
18. Szable generała Józefa Dwernickiego 57
19. Szable generała Jana Nepomucena Umińskiego 59
20. Szabla generała Samuela Józefa Różyckiego 61
21. Szabla majora Karola Trzaskowskiego 63
22. Szable generała Jana Tomickiego 65
23. Szabla generała Jana Zygmunta Skrzyneckiego 69
24. Szabla generała Feliksa Brańskiego 71
25. Szabla generała Józefa Zachariasza Bema 73
26. Szabla pułkownika Józefa Zalewskiego 75
27. Szabla Stefana Paszy Kościelskiego 77
28. Szabla pułkownika Zygmunta Sierakowskiego 79
29. Szabla generała Mariana Langiewicza 81
30. Szabla Karola Kality 83
31. Szabla Włodzimierza Rużyckiego de Rosenwerth 85
32. Szable Józefa Brandta 87
33. Szable Antoniego Jana Strzałeckiego 91
34. Szabla generała Zygmunta L. J. Łempickiego 95
35. Szabla Artura Oppmana 97
36. Szabla generała Józefa Dowbora-Muśnickiego 99
37. Szabla pułkownika Mikołaja Wisznickiego 103
38. Szable pułkownika Bronisława Gembarzewskiego 105
39. Szable generała Józefa Hallera 109
40. Szable marszałka Józefa Piłsudskiego 113
41. Szable generała Władysława Sikorskiego 127
42. Szabla generała Włodzimierza Zagórskiego 131
43. Szabla generała Bolesława Jadźwińskiego 133
44. Szable marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego 135
45. Szabla generała Juliana Filipowicza 141
Zakończenie 143
Bibliografia w wyborze 147

środa, 11 maja 2011

miecze historyczne, legendarne i fantasy

Miecz - broń, bez której nie można sobie wyobrazić ani legendy, ani bohatera. Od japońskiego katana do szkockiego claymore, od rzymskiego gladiusa po talwar z Indii, od prostych mieczów normańskich, lancknechckich katzbalgów i bidenhanderów do krzywych szamszirów, bułatów i jataganów Wschodu - bez miecza nie ma legendy. Ani fantasy.
Trudno o rzecz bardziej odległą od fantasy niż Pulp fiction, film Quentina Tarantino. A jednak proszę sobie przypomnieć scenę, gdy szykujący się do rozprawy z niegodziwcami Bruce Willis wybiera broń. Odrzuca kij baseballowy, dystansując się tym samym od chamskich i brutalnych metod walki ulicznych gangów. Odrzuca piłę łańcuchową, dystansując siebie - i film - od makabry, od poetyki splatterhorroru, od Teksańskiej masakry. Nie, Bruce Willis wybiera wreszcie... miecz. Staje się - choć sytuacja zdaje się przeczyć temu zupełnie - rycerzem, bohaterem legendy, świętym Jerzym stającym do rozprawy ze smokiem. Lancelotem walczącym z Meleagantem, Tristanem stającym do pojedynku z Morhołtem, Rolanda w wąwozie Roncesvalles.
Miecz to nie zwykły przedmiot, nie byle kawałek wyostrzonego żelaza. Miecz to część herosa, nierozerwalnie - i magicznie - z nim związana. Mająca własną osobowość - i nosząca imię. Niekiedy atrybut tak silnie związany z bohaterem, że musi umrzeć wraz z nim (król Artur, Roland, Elendil) czy nawet przyprawić bohatera o śmierć (Turin Turambar, Elryk, Skaflok). Przypomnijmy słynne miecze słynnych legendarnych herosów:
  • Artegal - złoty miecz, Chrysaor A
  • Król Artur - Ekskalibur (Caledwlch)
  • Beowulf - Hrunting
  • Bolesław Krzywousty - Żuraw A
  • El Cid - Colada albo Tizona
  • Cuchulainn - Cruadin
  • Doon z Moguncji - Merveilleuse (Cudowny)
  • Dytryk z Bern - Nagelring
  • Edward Wyznawca - miecz łaski, symbol miłosierdzia, Curtana A
  • Karol Wielki - Joyeuse (wg innych źrudeł: Flamberge)
  • Lancelot z Jeziora - Aroundight A
  • Manannan mac Lir (a później Naoisi) - Mściciel
  • Diarmuid O'Duibhne - dwa, Wielka Furia i Mała Furia
  • Ogier Duńczyk - Cortana
  • Olivier - Hauteclaire (Świetlisty, wg innych źródeł: Glorieuse, Pełny Chwały)
  • Renaud de Montauban (Rinaldo) - Fusberta (wg innych źródeł: Flamberge)
  • Robin Hood - Albion A
  • Rogero - Balisarda
  • Roland - Durendal (albo Durindana)
  • Sygurd, nordycki odpowiednik Zygfryda - Gram
  • Wittig, syn kowala Wielanda - Mimung
  • Zygfryd - Balmung
A oto słynne miecze słynnych bohaterów fantasy:
  • Gandalf - Glamdring
  • Thorin Dębowa Tarcza - Orcrist
  • Aragorn - Anduril (przekuty Narsil Isildura)
  • Eomer z Marchii - Guthwina
  • Rudy Dżil - Caudimordax (Gryziogon)
  • Turin Turambar - Gurthang
  • Corwin (Roger Zelazny, Kroniki Amberu) - Grayswandir
  • Brand (tamże) - Werewindle
  • Fafhrd (Fritz Leiber) - Graywand
  • Szary Kocur (tamże) - Skalpel
  • Bastian Baltazar Bux (Michael Ende, Nie kończąca się historia) - Sikanda
  • Dhrun (Jack Vance, trylogia Lyonesse) - Dassenach
  • Morgaine (C. J. Cherryh) - upiorny i morderczy Changeling (Odmieniec)
  • Elryk (Michael Moorcock) - demoniczny, pożerający dusze Stormbringer
  • Skaflok (Poul Anderson, Zaklęty miecz) - Tyrfing
  • Kethry (Mercedes Lackey, Valdemar: Przysięgi i honor) - Need (Potrzeba, bo ciągnie bohaterkę w tę stronę, gdzie jakaś kobieta jest w potrzebie, przy czym chodzi o potrzebę rozumianą jako tarapaty, nie zaś taką, która wynika np. z niedopieszczenia)
  • Valder (Lawrence Watt-Evans, The Misenchanted Sword) - Wirikidor, miecz paskudnie zaczarowany
  • Rapsodia (Elizabeth Haydon, Rapsodia) - Daystar Clarion
Sapkowski Andrzej - Rękopis znaleziony w smoczej jaskini - Supernowa - Warszawa 2001 - s. 103-104
Miecze dopisane przez autora strony oznaczono literą - A.