piątek, 26 lipca 2013

wielojęzyczny słownik terminów bronioznawczych dotyczący broni siecznej

WSTĘP:

W słowniku tym znajdziemy terminy z zakresu broni siecznej. Dzielą się one na; nazwy części składowych i nazwy typów tego rodzaju uzbrojenia. Przy hasłach nie podawałem definicji, umieściłem tylko obcojęzyczne nazwy i czasem etymologię.

W nawiasach okrągłych „( )” zapisano skrót pochodzenia językowego.

W nawiasach kwadratowych „[ ]” zapisano etymologię.

Jeśli źródeł pochodzenia terminu jest więcej to uwzgnęniono to w numeracji przy wyjaśnieniach w nawiasach kwadratowych [1., 2., itd.].


WYKAZ SKRÓTÓW:

skrót - shortcutpo polskuin English
ang.angielskiEnglish
czes.czeskiCzech
franc.francuskiFrench
hiszp.hiszpańskiSpanish
hol.holenderskiDutch
łac.łacińskiLatin
niem.niemieckiGerman
osm.osmańskiOttoman
pers.perskiPersian
pol.polskiPolish
port.portugalskiPortuguese
ros.rosyjskiRussian
staroang.staroangielskiOld English
staropol.staropolskiOld Polish
szwedz.szwedzkiSwedish
śr.-w.-niem.średnio-wysoko-niemieckiMiddle High German
śrdw.-łac.średniowieczny - łacińskiMedieval - Latin
tur.tureckiTurkish
węg.węgierskiHungarian
wł.włoskiItalian


SŁOWNIK:

A

anderthalbhänder (niem.) - miecz półtoraręczny (pol.)
auxilary bar (ang.) - kabłąk boczny (pol.)

B

back of the blade (ang.) - grzbiet głowni (pol.)
backpiece (ang.) - warkocz kapturka (pol.)
backsword (ang.) - pałasz jednosieczny (pol.)
bagnet (pol.) - bayonet (ang.), bayonette (franc.) [1. od francuskiego miasta Bayonne, 2. nazwa utworzona przez umyślne skrzyżowanie franc. baionette (bagnet), z franc. baguette (pręt stalowy do nabijania karabinu)]
baionette a manche (franc.) - bagnet szpuntowy (pol.)
baionetter a spina (wł.) - bagnet szpuntowy (pol.)
baginet (ros.) - bagnet szpuntowy (pol.)
bagnet łopatka saperska (pol.) - trowel bayonet (ang.)
bagnet nożowy (pol.) - knife-bayonet (ang.)
bagnet o głowni jataganowej (pol.) - yatagan bayonet (ang.)
bagnet sieczny (pol.) - sabre bayonet (ang.)
bagnet sprężynowy (pol.) - spring bayonet (ang.)
bagnet szpuntowy (pol.) - baionette a manche (franc.), baionetter a spina (wł.), baginet (ros.), pluggbaionett (szwedz.), plug bayonet (ang.), socket bayonet (ang.), spuntbayonet (niem.)
bagnet wyciorowy (pol.) - ramrod bayonet (ang.)
bagnet zawiasowy (pol.) - folding bayonet (ang.)
ballock dagger (ang.) - sztylet nerkowy (pol.)
basket (ang.) - kosz jelca (pol.)
basket hilt (ang.) - rękojeść koszowa (pol.), jelec koszowy (pol.)
baselard (sztylet typu baselard) (pol.) - baselard (ang.)
baselard (ang.) - baselard (pol.), sztylet typu baselard (pol.)
bastard schwert (niem.) - miecz półtoraręczny (pol.)
bastardsword (ang.) - miecz półtoraręczny (pol.)
bayonet (ang.) - bagnet (pol.)
bayonette (franc.) - bagnet (pol.)
bidenhänder (niem.) - miecz dwuręczny (pol.)
blade (ang.) - głownia (pol.), brzeszczot (pol.), ostrze (pol.)
brajcarek (pol.) - ring (ang.)
breitschwert (niem.) - pałasz (pol.)
broadsword (ang.) - pałasz obosieczny (pol.), długi miecz obosieczny (pol.), pałasz szkocki (pol.)
broń sieczna (pol.) - edged weapons (ang.)
bruzda, bruzdeczka (pol.) - fuller (ang.)
brzeszczot (pol.) - blade (ang.)
brzusiec głowni (pol.) - faible (ang.)

C

cappommel (ang.) - kapturek (pol.)
chape (ang.) - trzewik pochwy (pol.)
cimeterre (franc.) - szamszir (pol.)
cinquedea (sztylet typu cinquedea) (pol.) - cinquedea (ang.), ox-tongue dagger (ang.)
cinquedea (ang.) - sztylet typu cinquedea (pol.)
claymore (ang.) - miecz szkocki (pol.)
closed hilt (ang.) - rękojeść zamknięta (pol.)
contus (łac.) - koncerz (pol.)
court sword (ang.) - szpada (pol.), szpada dworska (pol.)
crossbar (ang.) - jelec (pol.), jelce (pol.)
crossguard (ang.) - jelec (pol.), jelce (pol.)
cup hilt (ang.) - rękojeść dzwonowa (pol.)
cutlass (ang.) - tasak (pol.), kord marynarski (pol.)

D

degen (niem.) - szpada (pol.)
dagger (ang.) - sztylet (pol.)
dirk (ang.) - sztylet szkocki (pol.)
dish-hilt rapier (ang.) - rapier pojedynkowy z osłoną w kształcie płaskiego talerza (pol.)
dolch (niem.) - sztylet (pol.)
double-edged (ang.) - obosieczny (pol.)
double ring (ang.) - obłąk boczny (pol.)

E

ear-dagger (ang.) - sztylet z uszatą rękojeścią (pol.)
edge (ang.) - krawędź tnąca (pol.), ostrze (pol.)
edged weapons (ang.) - broń sieczna (pol.)
einhändige schwerter (niem.) - miecz jednoręczny (pol.)
espada (hiszp.) - miecz (pol.)
espada ropera (hiszp.) [1. od hiszp. Espada de Ropera (miecz do stroju)] - rapier (pol.)
espadon (ang.) - miecz dwuręczny (pol.)
estoc (ang.) - koncerz (pol.)
estoc (franc.) - koncerz (pol.)

F

faible (ang.) - brzusiec głowni (pol.)
falchion (ang.) - kord (pol.)
ferrule (ang.) - trzewik pochwy (pol.)
fittings (ang.) - oprawa broni białej (pol.)
flamberg (pol.) - flame sword (ang.)
flame sword (ang.) - miecz płomienisty (pol.), flamberg (pol.)
flat (ang.) - płaz głowni (pol.)
folding bayonet (ang.) - bagnet zawiasowy (pol.)
forte (ang.) - zastawa (pol.)
frog (ang.) - żabka (pol.)
fuller (ang.) - bruzda (pol.), bruzdeczka (pol.)

G

gauntlet hilt (ang.) - rękojeść rękawicowa (pol.)
gladius (łac.) - miecz (pol.)
glavie (franc.) - miecz (pol.)
głowica (pol.) - pommel (ang.)
głownia (pol.) - blade (ang.)
grip (ang.) - trzon rękojeści (pol.)
groove (ang.) - zbrocze (pol.)
grzbiet głowni (pol.) - back of the blade (ang.)
gunner's dagger (ang.) - sztylet artyleryjski ze skalą na głowni (pol.)
gutter (ang.) - zbrocze (pol.)

H

half-closed hilt (ang.) - rękojeść półzamknięta (pol.)
hammer (ang.) - młotek głowni (pol.)
hand-and-half sword (ang.) - miecz półtoraręczny (pol.)
handle (ang.) - rękojeść (pol.)
hanger (ang.) - pendent (pol.), rodzaj tasaka (pol.), kordelasa (pol.)
haumesser (niem.) - tasak (pol.)
hilt (ang.) - rękojeść (pol.)
hollow (ang.) - zbrocze (pol.)
hunting dagger (ang.) - kordelas myśliwski (pol.)
hunting knife (ang.) - nóż myśliwski (pol.)

J

jednosieczny (pol.) - single-edged (ang.)
jelce (pol.) - crossbar (ang.), crossguard (ang.), quillons (ang.)
jelec (pol.) - crossbar (ang.), crossguard (ang.)
jelec koszowy (pol.) - basket hilt (ang.)

K

kabłąk boczny (pol.) - auxilary bar (ang.)
kabłąk jelca (pol.) - knuckle-bar (ang.), knuckle-bow (ang.)
kapturek (pol.) - cappommel (ang.)
kard (tur.) [z pers. kard - nóż] - kord (pol.)
kidney-dagger (ang.) - sztylet nerkowy (pol.)
knife (ang.) - nóż (pol.)
knife-bayonet (ang.) - bagnet nożowy (pol.)
knot (ang.) - temblak (pol.)
knuckle-bar (ang.) - kabłąk jelca (pol.)
knuckle-bow (ang.) - kabłąk jelca (pol.)
kandziar (tur.) - koncerz (pol.)
koczar (ros.) - koncerz (pol.)
koluszko (pol.) - ring (ang.)
koncerz (pol.) - contus (łac.), estoc (ang.), estoc (franc.), kandziar (tur.), koczar (ros.), koncir (czes.), konczar (ros.), panzerstecher (niem.) [znaczy przekłuwacz pancerzy], stocco (wł.), tuck (ang)
koncir (czes.) - koncerz (pol.)
konczar (ros.) - koncerz (pol.)
kord (pol.) - falchion (ang.), kard (tur.) [z pers. kard - nóż]
kord marynarski (pol.) - cutlass (ang.)
kordelas myśliwski (pol.) - wood-knife (ang.), hunting dagger (ang.)
kosz jelca (pol.) - basket (ang.), shell-guard (ang.)
kółko (pol.) - ring (ang.)
krawędź tnąca (pol.) - edge (ang.)

L

laces (ang.) - rapcie (pol.)
lame (ang.) - listwa na szwie rękojeści (pol.)
languet (ang.) - wąs (pol.)
lanyard (ang.) - temblak (pol.)
left-handed dagger (ang.) - lewak (pol.)
lewak (pol.) - left-handed dagger (ang.), main gauche (ang.)
link (ang.) - ogniwko (pol.)
listwa na szwie rękojeści (pol.) - lame (ang.)
long sword (staroang.) - miecz dwuręczny (pol.)
locket (ang.) - ryfka (pol.)

Ł

łamacz mieczy (pol.) - sword-breaker (ang.)

M

main gauche (ang.) - lewak (pol.)
meki (gockie) - miecz (pol.)
mecz (słowiańskie) - miecz (pol.)
miecz (pol.) - espada (hiszp.), gladius (łac.), glavie (franc.), meki (gockie), mecz (słowiańskie), schwert (niem.), spada (wł.), swert (niem.), sword (ang.)
miecz dwuręczny (pol.) - bidenhänder (niem.), espadon (ang.), long sword (staroang.), two-handed sword (ang.), zweihänder (niem.)
miecz jednoręczny (pol.) - einhändige schwerter (niem.), one-handed sword (ang.)
miecz katowski, egzekucyjny (pol.) - richtschwerter (niem.)
miecz obosieczny długi (pol.) - broadsword (ang.)
miecz płomienisty (pol.) - flame sword (ang.)
miecz półtoraręczny (pol.) - anderthalbhänder (niem.), bastard schwert (niem.), bastardsword (ang.), hend-and-half sword (ang.)
miecz szkocki (pol.) - claymore (ang.)
misericord (ang.) - mizerykordia (pol.)
mizerykordia (pol.) - misericord (ang.)
młotek głowni (pol.) - hammer (ang.), protrusion (ang.)
mount (ang.) - ryfka (pol.)
mouth-locket (ang.) - szyjka pochwy (pol.)
mouthpiece (ang.) - szyjka pochwy (pol.)
muzzle ring (ang.) - oczko bagnetu (pol.)

N

nóż (pol.) - knife (ang.)
nóż myśliwski (pol.) - hunting knife (ang.)

O

obłąk boczny (pol.) - double ring (ang.), side ring (ang.)
obosieczny (pol.) - double-edged (ang.)
oczko bagnetu (pol.) - muzzle ring (ang.)
ogniwko (pol.) - link (ang.)
okładzina rękojeści (pol.) - plaque (ang.)
one-handed sword (ang.) - miecz jednoręczny (pol.)
open hilt (ang.) - rękojeść otwarta (pol.)
oprawa (pol.) - fittings (ang.)
ostroga pochwy (pol.) - shoe (ang.)
ostrze (pol.) - edge (ang.)
ość głowni (pol.) - ridge (ang.)
„ośla podkowa” (pol.) - pas d'ane ring (ang.)
ox-tongue dagger (ang.) - cinquedea, sztylet typu cinquedea

P

pallasch (niem.) - pałasz (pol.)
pallos (węg.) [od tur. pala] - pałasz (pol.)
paloš (czes.) - pałasz (pol.)
paluch (pol.) - thumb ring (ang.)
pałasz (pol.) - backsword (ang.), breitschwert (niem.), broadsword (ang.), pallasch (niem.), pallos (węg.) [od tur. pala], paloš (czes.), sword (ang.)
pałasz jednosieczny (pol.) - backsword (ang.)
pałasz szkocki (pol.) - broadsword (ang.), schottisches breitschwert (niem.)
pałasz obosieczny (pol.) - broadsword (ang.)
panzerstecher (niem.) [znaczy przekłuwacz pancerzy] - koncerz (pol.)
pas d'ane ring (ang.) - „ośla podkowa” (pol.)
pendent (pol.) - hanger (ang.)
plaque (ang.) - okładzina rękojeści (pol.)
plate-guard (ang.) - tarczka jelca (pol.)
pluggbaionett (szwedz.) - bagnet szpuntowy (pol.)
plug bayonet (ang.) - bagnet szpuntowy (pol.)
płaz głowni (pol.) - flat (ang.)
pochwa (pol.) - scabbard (ang.), sheath (ang.)
point (ang.) - sztych (pol.)
pommel (ang.) - głowica (pol.)
poignard (franc.) - sztylet (pol.)
poniard (ang.) - sztylet (pol.)
protrusion (ang.) - młotek głowni (pol.)
puginale (wł.) - sztylet (pol.)
puginał (pol.) - sztylet (pol.)

Q

quillons (ang.) - jelce
quillons dagger (ang.) - sztylet jelcowy (pol.), sztylet typu baselard (pol.)

R

ramrod bayonet (ang.) - bagnet wyciorowy (pol.)
rapcie (pol.) - laces (ang.), slings (ang.)
rapier (pol.) - espada ropera (hiszp.) [1. od hiszp. Espada de Ropera (miecz do stroju)], rapier (ang.), rapiere (franc.) [(2. od râper - trzeć na tarce - którą przypominał ażurowy kosz rękojeści tej broni, pierwszy zapis zwrotu épée rapier pochodzi z 1497r.)], rapir (staropol.)
rapier (ang.) - rapier (pol.)
rapiere (franc.) [(2. od râper - trzeć na tarce - którą przypominał ażurowy kosz rękojeści tej broni, pierwszy zapis zwrotu épée rapier pochodzi z 1497r.)] - rapier (pol.)
rapier z osłoną w kształcie płaskiego talerza używany do pojedynku (pol.) - dish-hilt rapier (ang.)
rapir (staropol.) - rapier (pol.)
rękojeść (pol.) - handle (ang.), hilt (ang.)
rękojeść dzwonowa (pol.) - cup hilt (ang.)
rękojeść koszowa (pol.) - basket hilt (ang.), swept hilt (ang.)
rękojeść półzamknięta (pol.) - halfclosed hilt (ang.)
rękojeść rękawicowa (pol.) - gauntlet hilt (ang.)
rękojeść zamknięta (pol.) - closed hilt (ang.)
ricasso (pol.) - ricasso (ang.)
ricasso (ang.) - ricasso (pol.)
ridge (ang.) - ość głowni (pol.)
richtschwerter (niem.) - miecz katowski, egzekucyjny (pol.)
ring (ang.) - kółko (pol.), koluszko (pol.), brajcarek (pol.)
rondel dagger (ang.) - sztylet tarczowy (pol.)
ryfka - locket (ang.), mount (ang.)

S

saber (ang.) - szabla (pol.)
säbel (niem.) - szabla (pol.)
sabla (ros.) - szabla (pol.)
sablja (ros.) - szabla (pol.)
sablya (węg.) - szabla (pol.)
sabre (ang.) - szabla (pol.)
sabre bayonet (ang.) - bagnet sieczny (pol.)
savra (franc.) - szabla (pol.)
scabbard (ang.) - pochwa (pol.)
schottisches breitschwert (niem.) - pałasz szkocki (pol.)
schwert (niem.) - miecz (pol.)
sciabola (wł.) - szabla (pol.)
scimitar (ang.) - szabla perska typu szamszir (pol.), powszechnie używane do określenia każdej szabli typu wschodniego (pol.)
sheath (ang.) - pochwa (pol.)
shell (ang.) - tarczka jelca (pol.)
shell-guard (ang.) - kosz jelca (pol.)
shoe (ang.) - ostroga pochwy (pol.)
side-guard (ang.) - obłąk boczny (pol.)
side-ring (ang.) - obłąk boczny (pol.)
simiterra (łac.) - szamszir (pol.)
single-edged (ang.) - jednosieczny (pol.)
slings (ang.) - rapcie (pol.)
small sword (ang.) - szpada (pol.)
socket bayonet (ang.) - bagnet szpuntowy (pol.)
spada (wł.) [z łac. spatha - szabla, miecz] - szpada (pol.), miecz (pol.)
spring bayonet (ang.) - bagnet sprężynowy (pol.)
spuntbayonet (niem.) - bagnet szpuntowy (pol.)
stiletto (wł.) - sztylet (pol.)
stocco (wł.) - koncerz (pol.)
swept hilt (ang.) - rękojeść koszowa (pol.)
swert (niem.) - miecz (pol.)
sword (ang.) - miecz (pol.), często szabla (pol.), rapier (pol.), szpada (pol.), pałasz (pol.)
sword-breaker (ang.) - zaczepy na głowni służące do chwytania głowni broni przeciwnika (pol.), łamacz mieczy (pol.)
szabla (pol.) - saber (ang.), sabla (ros.), sablja (ros.), sablya (węg.), sabre (ang.), säbel (niem.), savra (franc.), sciabola (wł.), sword (ang.), szawle (czes.)
szabla typu wschodniego (pol.) - scimitar (ang.)
szamszir (pol.) - cimeterre (franc.), scimitar (ang.), simiterra (łac.)
szawle (czes.) - szabla (pol.)
szpada (pol.) - court sword (ang.), degen (niem.), spada (wł.) [z łac. spatha - szabla, miecz], small sword (ang.)
szpada dworska (pol.) - court sword (ang.)
sztych (pol.) - point (ang.)
sztylet (pol.) - dagger (ang.), dolch (niem.), poignard (franc.), poniard (ang.), puginale (wł.), puginał (pol.), stiletto (wł.), tulich (staropol.)
sztylet artyleryjski ze skalą na głowni (pol.) - gunner's dagger (ang.)
sztylet nerkowy (pol.) - ballock dagger (ang.), kidney dagger (ang.)
sztylet szkocki (pol.) - dirk (ang.)
sztylet tarczowy (pol.) - rondel dagger (ang.)
sztylet z uszatą rękojeścią (pol.) - ear-dagger (ang.)
szyjka pochwy (pol.) - mouth-locket (ang.), mouthpiece (ang.)

T

tarczka jelca (pol.) - plate-guard (ang.), shell (ang.)
tasak (pol.) - haumesser (niem.), tesák (czes.), zimmeraxt (niem.)
temblak (pol.) - knot (ang.), lanyard (ang.)
tesák (czes.) - tasak (pol.)
thumb ring (ang.) - paluch (pol.)
trowel bayonet (ang.) - bagnet łopatka saperska (pol.)
trzewik pochwy (pol.) - chape (ang.), ferrule (ang.)
trzon rękojeści (pol.) - grip (ang.)
tuck (ang.) - koncerz (pol.)
tulich (staropol.) - sztylet (pol.)
two-handed sword (ang.) - miecz dwuręczny (pol.)

Y

yatagan bayonet (ang.) - bagnet o głowni jataganowej (pol.)

W

warkocz kapturka (pol.) - backpiece (ang.)
wąs - languet (ang.)
wood-knife (ang.) - kordelas myśliwski (pol.)

Z

zastawa - forte (ang.)
zbrocze - groove (ang.), gutter (ang.), hollow (ang.)
zimmeraxt (niem.) - tasak (pol.)
zweihänder (niem.) - miecz dwuręczny (pol.)

Ż

żabka - frog (ang.)


Krzysztof Bełzowski, ostatnia aktualizacja: 26.07.13

sobota, 20 lipca 2013

broń starożytna


autor: Żygulski Zdzisław jun.
tytuł: Broń starożytna
tytuł oryginału: brak
tłumaczenie: brak
język: polski
wydawca: Krajowa Agencja Wydawnicza
kod: ISBN 83-03-03702-1
numer wydania: I
miejsce wydania: Warszawa
rok wydania: 1998
liczba stron: 190
format okładki: 24 x 17 cm
rodzaj okładki: twarda
rodzaj papieru: papier kredowy
rodzaj łączenia: szyte
moja ocena: 5/5

opis:

Długo oczekiwana "Broń starożytna" przekazuje czytelnikowi wiedzę o historycznym uzbrojeniu Greków, Rzymian, Celtów i Germanów. Wytwórczość broni - związana z rzemiosłem, techniką i sztuką - w swojej istocie służyła polityce i strategii, a więc wpływała na bieg historii, pozycję narodów i państw, ich trwanie lub upadek. Autor przedstawia zmieniającą się w ciągu wieków sztukę wojenną, opisuje ważniejsze wojny i bitwy, charakteryzuje broń danego narodu, jak również broń jego wrogów. Szczegółowo omawia formy uzbrojenia ochronnego, broni zaczepnej, oporządzenia wojskowego, a także machin oblężniczych, okrętów wojennych oraz znaków wojskowych. Badania uzbrojenia historycznego opierają się na trzech typach źrudeł: oryginalnych okazach, ikonografii i piśmiennictwie; autor korzysta z nich ze swobodą znakomitego miłośnika. Wybór ilustracji obejmuje wszystkie prawie godne uwagi zabytki związane z uzbrojeniem starożytnym, stanowiąc wyczerpujące uzupełnienie tekstu.

zdjęcia wnętrza książki:







spis treści:

wstęp 5
Grecja 9
Rzym 73
Galia 145
Germania 171
spis ilustracji 187

wtorek, 9 lipca 2013

symbolika noża

Nóż symbolizuje ogień, płomień, wiatr, ducha; zasadę męską, fallusa; ofiarę, mord, męczeństwo, obdzieranie ze skóry, śmierć; moce instynktu; groźbę zemstę, skrytobójstwo, wiarołomność, zdradę; mięsożerstwo.
  • Nóż - zasada męska, czynna, aktywna, fallus. Jako narzędzie pracy nóż wyobraża męską aktywność przy obróbce materiału biernego, żeńskiego; nóż krający mięso; fallus w akcie seksualnym.
  • Nóż w mit. Wschodu - ogień; płomień.
  • Nóż w hinduizmie - atrybut groźnych i starszych bóstw jako okrutne narzędzie zadawania śmierci.
  • Nóż - narzędzie ofiary rytualnej; nóż krzemienny, jedno z najdawniejszych narzędzi sporządzonych przez człowieka epoki neolitu, z powodu właściwego rytuałom konserwatyzmu używany w celach kultowych jeszcze długo potem, jak do innych celów używano noży metalowych; dotyczy to zarówno zabijania ofiar, jak i obrzędów inicjacji, np. obrzezania. "Wzięła prędko Sefora ostry kamień i obrzezała napletek syna swego" (Ex. 4, 25). Atrybut Abrahama; nie spełniona ofiara; zabójstwo syna, Izaaka, prawdop. pogłos obyczaju rytualnego zabijania pierworodnych na ofiarę bogom (Gen. 22, 1-19).
  • Na ostrzu noża (postawić sprawę; sprawa stoi) - zażądać (rzecz wymaga) ostatecznej, stanowczej decyzji, albo albo, tak czy tak. "Dzisiaj ich wszystkich los na ostrzu noża, bowiem czeka Achajów okrutna zatrata lub życie" (Iliada 10, 171-2 Homera, wg tł. Ignacego Wieniewskiego).
  • Pod nożem - w najwyższym niebezpieczeństwie. "Sub cultro linquit" łac. 'zostawia mnie pod nożem' (Satyry 1,9, 74 Horacego).
  • Iść pod nóż - na pewną śmierć.
  • Skończyć pod nożem - umrzeć podczas operacji chirurgicznej jako operowany pacjent.
  • Nóż - w mit. gr. atrybut Apollina (zwyciężywszy w agonie muzycznym satyra Marsjasza, kazał go powiesić i obedrzeć ze skóry); w mit. rz. - Pomony, opiekunki ogrodów i sadów, wyobrażanej z nożem do cięcia i szczepienia. Perski król Kambyzes kazał obedrzeć ze skury przekupnego sędziego Sisamnesa, a skórą tą obić fotel sędziowski, na którym miał ferować wyroki syn sędziego (Herodot 5, 25).
  • Nóż w tradycji chrześc. - męczeństwo, łupienie, obdzieranie ze skóry, atrybut Bartłomieja (Natanaela) Ap., Jakuba Starszego Ap., św. Krystyny, Agaty, Alberta, dominikanina Piotra Męczennika z XIII w.
  • Nóż - przeciwieństwo miecza, nikczemna, skrytobójcza broń przeciw bohaterskiej; reprezentuje instynktowne moce, popychające rękę z nożem do działeń związanych z zemstą morderstwem, obroną przed nagłym napadem, ale i z ofiarą, podczas gdy miecz jest obrazem wzniosłości ducha rycerskiego. Przysłowie: Nóż, zęby, paznogty - broń niepoczciwa.
  • Nóż w wielu kultach: materiał, z którego jest wykonany (żelazo, stal), obdarza go czarodziejską mocą i broni przed demonami.
  • Nóż w plecy - podstępna, zdradziecka napaść sprzymierzeńca, przyjaciela, również w słowie i piśmie.
  • Nóż na gardle (mieć; kłaść komuś) - znajdować się (stawiać kogoś) w przymusowaj sytuacji.
  • Nóż - duch, dusza. "W szaleńczej ekstazie uderzamy nożem naszego ducha w nic - niewrażliwe na ciosy" (Adonais 39 P. B. Shelleya).
  • Noże - walka w ostatecznej, barbarzyńskiej, morderczej formie. "La guerra al cuchillo!" hiszp. 'Wojna na noże!'; takim wezwaniem odpowiedział hiszp. generał José Palafox y Melzi w czasie oblężenia Saragossy przez Francuzów w 1808-9 na ich wezwanie do poddania miasta. "Dzika gra! Straszna gra! Oczy płoną! Serce gorze! Który? Dwóch nas być nie może! Albo ty - albo ja. Raz-dwa, raz-dwa! Na noże!!" (Na noże 1-6 Juliana Tuwima).
  • Być z kimś (iść) na noże - być z kimś w nieustannej walce, we wrogich stosunkach.
  • Ostry nóż - wiatr morski. "Muszę znów popłynąć na morze, na wędrowne, cygańskie życie, na szlak mewy i płetwala, gdzie wiatr jest jak ostry nóż" (Sea Fever Johna Masefielda).
  • Nóż bez ostrza, któremu brak trzonka - nic (wg G. Ch. Lichtenberga, z "Getyńskiego Kalendarza Kieszonkowego" 1798).
  • W marzeniu sennym: niebezpieczeństwo.

Kopaliński Władysław - Słownik symboli - Oficyna Wydawnicza Rytm - Warszawa 2006